Mannenemancipatie en genderstereotypen

Waar gaat mannenemancipatie over?

Naar aanleiding van een brainstorm met deelnemers van VHTO, Atria, NVR en Emancipator

Onze samenleving geeft bepaalde boodschappen mee aan jongens over wat het betekent om “een echte man” te zijn: dat is wat we beschouwen als mannelijkheid. Eigenschappen die worden gezien als typisch mannelijk zijn bijvoorbeeld technisch, professioneel, resultaatgericht, zelfredzaam, individueel, doelgericht, zelfstandig, actief, moedig, sterk, autonoom, seksueel roofdier, stoer, player, slim, sportief, competitief, besluitvaardig, daadkracht, verantwoordelijk, zakelijk, rationeel, competitief, commercieel, nonchalant. Mannen zeuren niet, huilen niet, houden zich bezig met hun werk, winnen, beschermen, hebben de controle, hebben een sixpack, en zijn leider en kostwinner.

Een vergelijkbaar rijtje voor vrouwen: jong, bescheiden, ijverig, bitchy, talig, opofferingsgezind, mooi, volgzaam, gezinsmanager, creatief, sociaal, lief, zorg, zorgzaam, verzorgd, emotioneel, passief, sexy, kuis, pleaser, attent, huisvrouw, gevoelig, vredestichter, elegant, dun, passief, dienstbaar, aardig. “Echte vrouwen” zijn moeder en echtgenote, multitasken, dansen, praten over hun gevoelens, zeuren niet, werken samen, cijferen zichzelf weg, koken, regelen.

Wat valt nu op als je deze twee verzamelingen eigenschappen vergelijkt? Ten eerste dat ze tegenovergesteld aan elkaar zijn en elkaar uitsluiten, en ten tweede dat de eigenschappen die worden gezien als mannelijk hoger worden gewaardeerd dan de eigenschappen die worden gezien als vrouwelijk. En bijvoorbeeld ook dat we wel van vrouwen verwachten dat ze moeder worden, maar niet van mannen dat ze vader worden. Al snel wordt natuurlijk duidelijk dat geen van deze eigenschappen echt strikt voorbehouden is aan mannen of aan vrouwen: het zijn menselijke eigenschappen die zowel mannen als vrouwen in zich hebben. Dat doet echter niets af aan de kracht van deze stereotypen.

Het verschil in waardering tussen mannelijke en vrouwelijke eigenschappen maakt duidelijk dat, hoewel gender een vergelijkbare invloed heeft op mannen en vrouwen, mannelijkheid structureel en systematisch hoger wordt gewaardeerd dan vrouwen en vrouwelijkheid. Dat wordt ook geïllustreerd door de woorden buiten de hokjes, die als het ware worden gebruikt om mannen en vrouwen weer terug in hun eigen hokje te duwen, mochten ze het lef hebben om daar uit te willens tappen. Voor mannen zijn dat termen als “mietje”, “watje”, “homo”, “loser” en “sukkel”. Deze scheldwoorden zijn beledigend omdat de man in kwestie vrouwelijk wordt genoemd. Dat zegt natuurlijk veel over onze samenleving en hoe die kijkt naar vrouwen en vrouwelijkheid.

Voor vrouwen zijn veelgebruikte scheldwoorden “feeks”, “manwijf”, “takkewijf”, “hoer”, “trut”, “bitch”, en vaak ook “pot” of “lesbo”. De boodschap van deze scheldwoorden is dubbelzinniger: vrouwen worden erop afgerekend als ze zich te mannelijk maar óók als ze zich te vrouwelijk gedragen.

Met beleid wordt er al decennia op ingezet om meisjes en vrouwen toegang te geven tot het mannelijke domein, en nu proberen we ook mannen naar het vrouwelijke domein te doen bewegen.

Die eerste beweging, om vrouwen meer op mannen te laten lijken, hen naar het bovenste deel van de piramide te leiden, is legitiem: volgens de regels van het spel wordt dáár immers de macht verdeeld. Maar we spelen het spel volgens mannelijke regels. Mannen en mannelijkheid zijn er de norm, en dit systeem werkt alleen doordat bijvoorbeeld de reproductieve zorgarbeid die geassocieerd is met vrouwen wordt ondergewaardeerd. Dat is ook de reden dat de andere beweging, van mannen richting het vrouwelijke, vaker problematisch blijkt.

Het is dus niet voldoende om mannen te stimuleren richting traditioneel vrouwelijke domeinen: dat werkt niet, en misschien zelfs averechts. Ook het systeem moet veranderen. Domeinen die traditioneel met vrouwen worden geassocieerd moeten geherwaardeerd worden. In het kader van het bredere feministische project, en al helemaal als we willen dat mannen zich meer thuisvoelen op traditioneel vrouwelijk grondgebied. Hier zet de alliantie Werk.en.de Toekomst zich voor in.

Het strategisch partnerschap Werk.en.de.Toekomst wil de gelijke positie van vrouwen, mannen en LHBTI’s op de arbeidsmarkt bevorderen, door genderstereotiepe beeldvorming in het onderwijs en op de arbeidsmarkt te doorbreken. Werk.en.de.Toekomst is een samenwerking tussen Atria, Emancipator, de Nederlandse Vrouwen Raad en VHTO.